دانشگاه پیامنور استان خراسان جنوبی پس از تفکیک استان خراسان بزرگ در سال ۱۳۸۵ تأسیس شد.
دانشگاه پیامنور مرکز بیرجند به عنوان قدیمیترین مرکز این استان، فعالیت خود را از سال ۱۳۶۷ با پذیرش ۷۰ دانشجو در دو رشته شیمی و ریاضی در مقطع کارشناسی آغاز کرد. این دانشگاه در دهه ۸۰ با گسترش کمی و کیفی فعالیتها و با توسعه مراکز خود در اقصینقاط استان، بهویژه از طریق سیاست بومیگزینی، موفق شد با ایجاد ۱۳ مرکز و واحد دانشگاهی، در راستای شعار «آموزش برای همه، همه وقت و همه جا» نقش مهمی در گسترش آموزش عالی در شهرهای محروم ایفا کند. این روند تأثیر قابلتوجهی در توسعه عدالت آموزشی و ارتقای فرهنگی، اجتماعی و علمی استان داشته است.
در سالهای اخیر، بازتعریف روابط سازمانی و تقویت تعاملات بینبخشی در دانشگاه پیامنور استان، موجب همافزایی ظرفیتها و ارتقای قابلتوجه عملکرد آموزشی و مدیریتی شده است. در حال حاضر دانشگاه پیامنور استان خراسان جنوبی با حدود ۷۵۰۰ دانشجو در قالب ۱۰ مرکز و واحد (بیرجند، قائن، طبس، فردوس، اسدیه، نهبندان، حاجیآباد، خضری، بشرویه و سرایان)، امکان ادامه تحصیل را در دورترین و محرومترین نقاط استان با کمترین هزینه فراهم میسازد. در شرایط اقتصادی کنونی، این مراکز برای بسیاری از شهرهای کوچک و کمتر برخوردار، عملاً تنها مسیر دسترسی به آموزش عالی با هزینه مناسب محسوب میشوند.
یکی از مؤثرترین عناصر کیفیت آموزشی در دانشگاه پیامنور، متمرکز بودن آزمونهای پایان نیمسال و یکسان بودن منابع درسی برای تمام دانشجویان کشور است. این سازوکار استاندارد و شفاف، سنجشی عادلانه و قابلاتکا را فراهم کرده و دانشجویان را به مطالعه کامل منابع و یادگیری عمیقتر تشویق میکند. بر اساس شواهد موجود، همین ویژگی موجب شده است دانشجویان دانشگاه پیامنور در آزمونهای استخدامی و تحصیلات تکمیلی عملکردی قابلتوجه و در بسیاری از موارد بالاتر از میانگین دانشگاههای دیگر داشته باشند.
همزمان، توسعه زیرساختهای آموزش حضوری و الکترونیکی در دانشگاه پیامنور، زمینه تحصیل را برای طیف متنوعی از اقشار جامعه از جمله شاغلان، زنان خانهدار و ساکنان مناطق محروم فراهم کرده است. این رویکرد انعطافپذیر، فرصتهای جدیدی برای بهرهمندی عادلانه از آموزش عالی ایجاد کرده و دامنه تأثیرگذاری دانشگاه را در سطح استان و کشور گسترش داده است.
در مجموع، دانشگاه پیامنور با تلفیق آموزش مبتنی بر مطالعه عمیق، ارزشیابی استاندارد، منابع درسی معتبر، ارائه کلاسهای انعطافپذیر و فراهمسازی فرصتهای پژوهشی هدفمند، الگوی منحصربهفردی از آموزش عالی در کشور ارائه کرده است. این الگو علاوه بر ارتقای توان علمی دانشجویان، نقش تعیینکنندهای در تحقق عدالت آموزشی، توانمندسازی نیروی انسانی در مناطق کمتر برخوردار و آمادهسازی دانشجویان برای ورود مؤثر به دورههای تحصیلات تکمیلی و بازار کار داشته است.